De enige opera van György Ligeti: Le Grand Macabre

6/7/20235 min read

graad: 1e graad/2e graad/3e graad

vak: Artistieke Vorming/ Muzikale Opvoeding

tijdsduur: 1 tot 2 lesuren

Beschrijving:

Het enige operawerk van Ligeti is een werk met een vreemd en fantasierijk verhaal. De protagonist, Nekrotzar, wil voor de Apocalyps zorgen met een grote meteoriet uit de hemel. Verschillende vreemde personages komen hem tegen en komen terecht in extreme situaties. Er is gekozen voor de fotografie en drama om de link te leggen met dit operawerk. In het begin van de les leren de leerlingen het begrip opera kennen via groeps- en opzoekingswerk. Daarna gaan leerlingen hun toneelkunsten boven om scènes uit de opera na te doen. Dit wordt vormgegeven via het concept van tableau vivant. Leerlingen kunnen met zelfgekozen kleren en attributen verschillende personages in bepaalde posities fotograferen. Ze houden rekening met verschillende elementen uit elke scène (beweging, kledij, gezichtsexpressie…). Creativiteit staat centraal in deze lesopdracht.

1. VOORBEREIDEN

Welk materiaal heb je nodig voor je activiteit?

  • de eigen laptop/Chromebook (kan ook doorgaan in het computerlokaal)

  • kledij/attributen op school of meegenomen vanuit thuis

Welke bijlagen heb je nodig bij deze voorbereiding?

  • de identiteitskaart van een opera – invulfiche

  • inleidende tekst tot Le Grand Macabre (zie verder in deze fiche)

  • lijst met afbeeldingen van een uitvoering van Le Grand Macabre

2. LESBEGIN

Hoe begin je met je activiteit?

Nadenken over het woord “opera”: wat is een opera?

STAP 1: Schrijf op het bord “opera” en laat de leerlingen rond deze term een woordenspin maken.

Deze stap activeert hun voorkennis en delen met elkaar wat ze weten over opera.

STAP 2: Geef het sjabloon: “De identiteitskaart van een opera”.

Laat hen dit invullen met behulp van opzoekingswerk via de laptop. Ze verklaren een aantal termen die in de operawereld voorkomen. Ze proberen zelf een goede omschrijving te geven wat een opera is.

STAP 3: Klassikaal overlopen.

Overloop met de klas wat de uitleg is van elke term en zoek naar het meest volledige antwoord dat je kan vinden. Nadat de gehele klas geen nieuwe elementen kan toevoegen aan de uitleg, geef je het antwoord op de vraag: wat is een opera?

“Een opera is een gezongen theaterstuk waar zangers verschillende personages vertolken op basis van voorgeschreven teksten en melodieën. Er is een orkest aanwezig dat de zangers begeleidt.”

Dit kunnen ze invullen in de identiteitskaart.

3. LESMIDDEN

Welke stappen volg je in je activiteit?

Le Grand Macabre: een verhaal van leven en dood

STAP 1: Informatie bekijken over het operawerk.

Je kan een inleiding geven over het operawerk van György Ligeti. In volgende alinea wordt er een beschrijving gegeven die je kan gebruiken om Le Grand Macabre in te leiden. Ook kan je foto’s projecteren om de personages voor te stellen.

Le Grand Macabre is een opera gecomponeerd door György Ligeti, een invloedrijke Hongaarse componist, die bekend staat om zijn avant-gardistische muziekstijl. Het werk werd voor het eerst uitgevoerd in 1978 en wordt beschouwd als een van de belangrijkste opera's van de 20e eeuw. Het verhaal speelt zich af in een dystopische (= akelige) wereld waarin de Apocalyps nabij is. De centrale figuur is Nekrotzar, de personificatie van de dood, die op het punt staat om de wereld te vernietigen. De andere personages zijn bizarre en excentrieke figuren, zoals de hypochondrische astronauten Amando en Amanda, de koninklijke astroloog Astradamors en zijn vrouw Mescalina, en de dronken en onvoorspelbare maarschalk Piet vom Fass. De muziek is speciaal. De klanken die je hoort zijn gevormd door noten die heel dicht bij elkaar liggen. Dit zorgt voor heel vreemde en wringende geluiden die passen binnen het verhaal. Het operawerk werd zoals vernieuwend als afschuwelijk gevonden door het brede publiek. De ene vond de opera een openbaring, terwijl de anderen het verhaal maar vreemd vonden. Toch wordt dit werk als één van de grootste opera’s gezien in de moderne klassieke muziek.

STAP 2: Een kort fragment bekijken uit “Le Grand Macabre”

Er staat een volledige versie van “Le Grand Macabre” op YouTube. Neem een fragmentje uit de video en laat ze dit zien. Vraag naar de eerste indrukken van de leerlingen. Wat vinden ze van deze opera? Hier kan je een paar indrukken opsommen:

verwarrend, vreemd, energiek, beangstigende, chaotisch, bedrukkend, statisch, magisch, rustig, vredig, dromerig en zenuwachtig.

De productie die hier is gebruikt, wordt gespeeld door de NDR Elbphilharmonie Orkest en verschillende professionele operazangers. De namen zijn terug te vinden op deze website: https://www.elbphilharmonie.de/de/mediathek/alan-gilbert-dirigiert-le-grand-macabre/231

STAP 3: Tableau vivant

Het concept van tableau vivant is het levend nabootsen van kunstwerken. Hieronder vind je een voorbeeld:

(Communicatie Lievegem, 2020)

De leerlingen gaan in de les of in meerdere lessen personages uit “Le Grand Macabre” nabootsen en fotograferen. Welke stappen moet je ondernemen?

  1. Spreek in een voorafgaande les af dat leerlingen kledij/attributen mogen meenemen. Je geeft hun als tip dat fantasie en sprookjesfiguren centraal staan. Ook kan je hen één afbeelding laten zien. Zo hebben ze een idee van de soort personages. Als er attributen op school aanwezig zijn, kan je ook deze gebruiken. Gewone voorwerpen kunnen ook gebruikt worden. In deze opdracht is de eigen creativiteit belangrijk.

  2. Aan het begin van de les maak je groepen van vier of twee. Zo heeft elke leerling altijd iemand om de andere te fotograferen of te helpen.

  3. Deel met de leerlingen de bijlage die de verschillende scènes uit Le Grand Macabre uitbeelden. Dit kan je doen via e-mail of smartschool of via een ander kanaal.

  4. De leerlingen krijgen de tijd om attributen te verzamelen en zichzelf te verkleden op basis van de foto’s in de lijst. Ze proberen zoveel mogelijk scènes na te bootsen. Als groep kunnen ze zeker drie verschillende foto’s maken.

  5. De leerlingen maken foto’s met een neutrale achtergrond (= wit of zwart). Dit kan gedaan worden met witte of zwarte doeken/muren.

  6. De leerlingen sturen hun foto’s door naar de leerkracht. Je kan kiezen op welke manier dit gebeurt. Dit kan via e-mail of OneDrive of Google Drive of Smartschool.

4. LESEINDE

Hoe werk je de activiteit af?

Op het einde van de les of in de volgende les kan je deze foto’s laten zien. Plaats alle foto’s in een mapje op het bureaublad. Je kan leerlingen een score geven van 1 tot 5 op basis van afwerking en originaliteit. Je kan er ook een zelfevaluatie aan koppelen met dezelfde criteria.

5. BRONNEN