Exploreren met kunst: Musica Ricercata

LANDING PAGE

6/6/20235 min read

graad: 1e graad/2e graad/3e graad

vak: Artistieke Vorming/ Muzikale Opvoeding

tijdsduur: 1 tot 2 lesuren

Beschrijving:

De volgende lesactiviteit gaat over Musica Ricercata. Dit werk van elf stukken is voor piano gecomponeerd door György Ligeti. Het werk werd gecomponeerd van 1951 tot 1953, kort nadat de componist lezingen begon te geven aan het conservatorium in Boedapest. Hier gaat de componist bij elke muzikale bouwsteen de extremen opzoeken. Dit wil zeggen dat men grote contrasten maakt met melodie, ritme, dynamiek. Omwille van die extremen zijn er meer indrukken te vinden in de muziek. Die indrukken die leerlingen kunnen hebben bij de muziek zet men om in de beeldende kunsten. In het begin van het werk linken ze een willekeurige afbeelding met het opgelegde muziekfragment. Zo kunnen leerlingen vrij interpreteren. Dan gaan we een stapje verder met gekende kunstwerken. Elk groepje leerlingen krijgt een deeltje uit Musica Ricercata die ze zullen beluisteren. Daarna kiezen ze, met hulp van ondersteunende vragen, een kunstwerk dat voor hen het meest gelinkt kan worden met het muziekwerk. Ze schrijven alles in een kunstfiche en verdedigen hun keuze vooraan de klas. Het doel is om leerlingen hedendaagse klassieke muziek te doen begrijpen via visuele kunst.

  1. VOORBEREIDEN

Welk materiaal heb je nodig voor je activiteit?

  • luidsprekers

  • computer

  • beamer

  • laptop (chromebook via school of in een computerlokaal)

  • oortjes/koptelefoons

Welke bijlagen heb je nodig bij deze voorbereiding?

  • afbeeldingen (apart kaartjes die je kunt afdrukken of doorsturen naar leerlingen: PDF)

  • selectie kunstwerken (vrij te gebruiken)

  • kunstfiche (leeg + voorbeeld)

  1. LESBEGIN

Hoe begin je met je activiteit?

Informatie over het muziekstuk

Musica Ricercata is een set van elf stukken voor piano van György Ligeti. Het werk werd gecomponeerd van 1951 tot 1953, kort nadat de componist lezingen begon te geven aan de Muziekacademie van Boedapest.

Interpreteren van Musica Ricercata met simpele afbeeldingen

STAP 1: Zet de banken van de leerlingen in een halve cirkel.

STAP 2: Verspreid de afbeelding (zie bijlage) over de banken.

STAP 3: Laat de leerlingen de afbeeldingen bekijken op een afstand of laat ze eens passeren.

STAP 4: Neem één van de elf delen uit het muziekwerk “Musica Ricercata” en laat ze het stuk beluisteren. Terwijl ze dit doen denken ze na welke afbeelding het beste past bij het stuk. (interpreteren)

STAP 5: Spreek af met de leerlingen dat ze elk om de beurt een afbeelding mogen kiezen. Dit moet vlot verlopen.

STAP 6: Nadat iedereen zijn afbeelding heeft gekozen, neem je een aantal leerlingen (drie of vier) die hun keuze verdedigen. Er zijn een aantal ondersteunende vragen die je kan stellen om leerlingen te helpen bij hun uitleg:

  • Was er een muzikale bouwsteen uit de muziek (dynamiek, ritme, melodie…) die je kon linken aan je afbeelding? (snel ritme, hoge melodie, luide muziek…)

  • Welke indruk kreeg je van de muziek? (blijdschap, angstig, verdrietig, magisch…)

  • Zijn er elementen uit de afbeelding die je kan linken met de muziek? (bepaalde melodie voor een bepaald persoon/dier/onderwerp/natuurverschijnsel…)

  1. LESMIDDEN

Deze opdracht gaat over het exploreren van “Musica Ricercata” via kunstwerken. Groepen leerlingen gaan één deel van de elf delen van het muziekstuk presenteren via een eigen gekozen kunstwerk. Hoe ga je hier te werk?

STAP 1: Verdeel leerlingen in groepen van twee of drie (afhankelijk van jouw aantal leerlingen in de klas).

Laat ze zelf kiezen in 30 seconden. Als dit niet lukt, kiest de leerkracht. Je kan ook op voorhand groepen laten kiezen via een willekeurige groepkiezer. Zo is er geen discussie mogelijk in de klas.

Voorbeeld van willekeurige groepenmaker: https://www.maakgroepjes.xyz/nl

STAP 2: Verdeel de verschillende muziekdelen.

Je kan dit doen door op voorhand groepsnummers te linken met elk deel van Musica Ricercata.

Voorbeeld: groep 1 = deel 1; groep 2 = deel 2…

STAP 3: Laat hen het deel beluisteren dat ze hebben gekregen.

Elk deel duurt max. 4 minuten. Om dit op een ordelijke manier te laten verlopen, gebruiken leerlingen oortjes/koptelefoon die ze meebrengen. Je kan ze ook ontlenen op school als de mogelijkheid er is. Ze beluisteren het stuk via YouTube. Laat hen het fragment beluisteren uit deze lijst:

DEEL 1: https://www.youtube.com/watch?v=nIs3jechQ_E

DEEL 2: https://www.youtube.com/watch?v=wIDN_3EkWN8

DEEL 3: https://www.youtube.com/watch?v=rVmdaeTcRAE

DEEL 4: https://www.youtube.com/watch?v=Xys1TyatU1s

DEEL 5: https://www.youtube.com/watch?v=zSugkgY-tKA

DEEL 6: https://www.youtube.com/watch?v=gKZC3fGc0tY

DEEL 7: https://www.youtube.com/watch?v=BmuK8Wtux6Q

DEEL 8: https://www.youtube.com/watch?v=b0t_H7XaZxk

DEEL 9: https://www.youtube.com/watch?v=xKXGJ1m_mE4

DEEL 10: https://www.youtube.com/watch?v=4UUX-tYPDhg

DEEL 11: https://www.youtube.com/watch?v=QwFMn2rPvqc

STAP 4: Laat leerlingen volgende vragen beantwoorden.

De antwoorden helpen de leerlingen om zich te oriënteren in de kunstwerken waaruit ze kunnen kiezen.

  • Welk soort indruk krijg je na het beluisteren van het muziekstuk?

  • Welke muzikale bouwsteen valt op in het muziekstuk? (bv. snel tempo, luide muziek, hoge noten…) (bijlage: overzicht van de muzikale bouwstenen)

  • Welk beeld krijg je in je hoofd als je jouw ogen sluit en naar de muziek luistert?

STAP 5: Laat de leerlingen brainstormen in groep om een kunstwerk te kiezen.

Er zijn een aantal manieren om kunstwerken te selecteren: via een eigen gemaakte lijst, via het internet of via kunstboeken. In de bijlagen vind je een voorbeeld van tien kunstwerken (klassiek tot hedendaags) die je kan gebruiken waaruit de leerlingen kunnen kiezen.

Hoe moeten leerlingen kiezen?

Leerlingen kiezen op basis van de antwoorden die ze in Stap 4 gegeven hebben. Door geluid in beeld om te zetten kunnen leerlingen het muziekstuk vertalen naar iets visueel.

STAP 6: Laat de leerlingen hun keuze verdedigen aan de rest van de klas = Pitchen

Laat de leerlingen vooraan komen. Ze vertellen twee minuten waarin ze hun keuze verdedigen. Er zijn een aantal ondersteunende vragen die leerlingen kunnen gebruiken om hun verdediging op te stellen:

De hoofdvraag is:

  • Waarom koos je voor dit kunstwerk?

De onderdeelvragen zijn:

  • Komt de indruk die je kreeg van het kunstwerk overeen met de indruk die je kreeg van het werk?

  • Zijn er bepaalde elementen van het kunstwerk die je in de muziek kan terugvinden (bv. grillige lijnen staan gelijk aan een snel ritme?)

  1. LESEINDE

STAP 7: Kunstfiche invullen

Op het einde van de les vullen de leerlingen een kunstfiche in die een overzicht geeft van hun keuze. Daarin vullen ze de naam en een foto van het kunstwerk in. Ook vullen ze in welk deel van Musici Ricercata ze beluisterd hebben. Dan schrijven ze max. 10 zinnen waarom ze kozen voor het kunstwerk.

  1. BRONNEN

(Andersen)